Gmina Puńsk
Herb Puńska ze św. Piotrem
Gmina Puńsk jest jedną z niewielu w Polsce, gdzie mniejszość narodowa stanowi większość. Gmina położona przy granicy z Litwą, w zdecydowanej większości zamieszkana jest przez przedstawicieli narodowości litewskiej (ponad 80 %).
Puńsk to urocze miasteczko położone w województwie podlaskim wśród malowniczych łąk, jezior i lasów. To mała ojczyzna ludności litewskiej i to głównie ten aspekt świadczy o oryginalności i atrakcyjności tego miejsca. Gmina liczy 4521 mieszkańców, a samo miasteczko ok.1100, 80% tej ludności to mniejszość litewska. W skład gminy wchodzą 33 wsie. Mieszkańcy wyróżniają się niepowtarzalną mentalnością kulturową.
Działający od 1956 r. Dom Kultury Litewskiej jest centrum kulturowym, wokół którego skupione są wszystkie zespoły pieśni i tańca w regionie. Ponadto istnieje także drukarnia litewska, w której wydawany jest w języku litewskim dwutygodnik „Aušra” oraz litewskie pismo dla dzieci „Aušrėle”. W Puńsku jest także Gimnazjum i Przedszkole Samorządowe z Polskim i Litewskim językiem nauczania oraz Zespół Szkół Ogólnokształcących z Litewskim Językiem Nauczania. Litewskie liceum już od ponad pięćdziesięciu lat utrzymuje tradycje i „kulturowość” placówki. Tradycje te tworzą nauczyciele, uczniowie i ich rodzice, dzięki czemu podtrzymują tożsamość narodową mniejszości litewskiej w Polsce i integrują całą społeczność lokalną.
W gminie istnieje Biblioteka Publiczna w Puńsku i filia w Smolanach, z dużą ilością woluminów. W Bibliotece w Puńsku ramach Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach projektu “Wioska internetowa – kształcenie na odległość na terenach wiejskich” znajdują sie komputery z bezpłatnym dostępem do internetu.
Podstawowy źródłem utrzymania mieszkańców gminy jest rolnictwo. Na terenie gminy znajduje się 685 gospodarstw rolnych. W gminie Puńsk dosyć szybko rozwija się agroturystyka. Obecnie funkcjonuje10 gospodarstw agroturystycznych.
Krótka historia gminy Puńsk:
• Już 10 000 lat p.n.e. na terenach dzisiejszej gminy Puńsk pojawiły się pierwsze ślady obecności osadników.
• W około VI w. zaczęli przybywać na te ziemie Jaćwingowie – grupy plemienne o kulturze kurhanów zachodnio – bałtyckich. O ich bytności świadczy wiele pozostałości ich grodzisk, główne z nich to wzgórze we wsi Jeglniec (ok. 9 km od Puńska)
• Pod naporem Zakonu Krzyżackiego państwo plemienne upadło. Było to w 1283 roku…
• W 1422 r. nastąpił podział tzw. Puszczy Sudawskiej nad jeziorem Melno pomiędzy Krzyżakami i Litwinami. Podział ten trwał kolejne 500 lat...
• W XVI w. przybywają Dzukowie z Wielkiego Księstwa Litewskiego, którzy założyli wieś Puńsk
• W 1606 r. staraniem leśniczego sejwejskiego – Stanisława Zaliwskiego – Puńsk otrzymał prawa miejskie, a w 1612 r. stał się miastem i otrzymał herb ze św. Piotrem.
• Po III rozbiorze ziemia Puńska została po stronie pruskiej. Jeden z pruskich urzędników tak napisał o Puńsku: „Puńsk, miasto królewskie, 59 dymów i 583 mieszkańców. Licha miejscowość...”.
• W 1852, widząc że Puńsk nie ma szans na rozwój w przyszłości, odebrano prawa miejskie
• Po polsko – litewskim sporze terytorialnym, część ludności litewskiej zmuszona była do opuszczenia tych terenów ze względu na represje władz polskich. I tak od 1920 roku Puńsk i jego okolice wchodzą w skład państwa polskiego.
