Warto zobaczyć...
Okolice Puńska zachwycają turystów pięknymi krajobrazami ale także niepowtarzalną kulturą regionu. Mieszkańcy tych ziem są pracowici, wprawni i pomysłowi, aktywnie uczestniczą w artystycznej działalności amatorskiej, kultywują i pielęgnują kulturę i tradycje ojców. Ta litewska tradycja kulturowa jest ważnym czynnikiem integrującym społeczność lokalną, a jednocześnie unikatową atrakcją krajoznawczą, jest czynnikien dominującym w tożsamości narodowej tej etnicznej społeczności litewskiej. W 2005 r. odbyło się 65 imprez kulturalnych: w budynku Domu Kultury Litewskiej, w skansenie, koncerty w Polsce i zagranicą. Bardzo ważnym czynnikiem rozwoju kultury w tym regionie jest ogromne przywiązanie mieszkańców do tradycji, chęć do aktywnego brania udziału w różnego rodzaju przedsięwzięciach kulturowych. Około 400 osób uczestniczy w różnego rodzaju zgrupowaniach kulturalnych
Działający od 1956 r. Dom Kultury Litewskiej jest centrum kulturowym, wokół którego skupione są wszystkie zespoły pieśni i tańca w regionie, którego to zasługą jest organizowanie mnóstwa koncertów, występów, spotkań. Ponadto istnieje także drukarnia litewska, w której wydawany jest w języku litewskim dwutygodnik „Aušra” oraz litewskie pismo dla dzieci „Aušrėle”. W Puńsku jest także Gimnazjum i Przedszkole Samorządowe z Polskim i Litewskim językiem nauczania oraz Zespół Szkół Ogólnokształcących z litewskim językiem nauczania. Litewskie liceum już od ponad pięćdziesięciu lat utrzymuje tradycje i „kulturowość” placówki. Tradycje te tworzą nauczyciele, uczniowie i ich rodzice, dzięki czemu podtrzymują tożsamość narodową mniejszości litewskiej w Polsce i integrują całą społeczność lokalną. Tradycje szkolne tworzą liczne imprezy szkolne ( np. tzw. „ostatni dzwonek”, Dzień Restytucji Niepodległości Litwy – 11 Marca), programy artystyczne. Szkoła posiada swój sztandar, prowadzi izbę pamięci, kronikę szkolną. Uczniowie liceum śpiewają w chórze szkolnym, tańczą w zespole tanecznym, grają w sztukach teatralnych, drużynie koszykarskiej. Uczniowie świadomie podtrzymują tradycje szkolne, gdyż ponad połowa z nich aktywnie uczestniczy w różnych formach zajęć.
W muzeum etnograficznym możemy podziwiać narzędzia i sprzęty używane przez chłopów litewskich w gospodarstwie, zbiory tkanin, monety, stare książki, czasopisma i dokumenty. Są też zabytki sztuki ludowej: rzeźby Chrystusa, kolekcja metalowych i drewnianych krzyży. W muzeum historycznym zgromadzone są zbiory o wartości historycznej.
W 1992 r. otwarto tu skansen - XIX-wieczną zagrodę litewską. Jest też muzeum regionalne, powstałe dzięki wieloletnim wysiłkom kolekcjonerskim Józefa Vainy. Zobaczyć w nim można zbiór XIX-wiecznych sprzętów gospodarstwa wiejskiego z terenu pogranicza polsko-litewskiego, ponadto stare tkaniny, ubiory, plastykę obrzędową i in.
W gminie najciekawsze zabytki to: w Puńsku - kościół neogotycki z lat 1877-81, skansen - XIX-wieczna zagroda litewska, muzeum etnograficzne i historyczne; w Smolanach - poreformacki zespół klasztorny z lat 1839-40, drewniane chałupy z 2 połowy XIX w. i karczma (obecnie dom mieszkalny); w Trakiszkach - drewniany budynek dworca kolejowego z końca XIX w.; Przystawańce, Szlinokiemie, Rejsztokiemie, Trompole, Widugiery, Wojtokiemie, Wołyńce: zabytkowe domy z połowy XIX w.
Charakterystyczną cechą tego powiatu jest wielokulturowość wynikająca z historii regionu. Kultura ludowa i folklor różnych narodowości również przyciąga turystów. Najbardziej widoczny jest folklor narodowości litewskiej i polskiej.
WYKAZ ZABYTKÓW NA TERENIE GMINY PUŃSK
Buda Zawidugierska
- Dwa spichlerze drewniane z drugiej poł. XIX w.
- Dom drewniany nr 2 z drugiej poł. XIX W.
Dowiaciszki
- Park dworski wraz z dworem z drugiej poł. XIX w.
Krasnowo
- Mogiła żołnierzy radzieckich
Krejwiany
- Spichlerz drewniany, w zagrodzie nr 3, ok. 1925 r.
- Spichlerz drewniany, w zagrodzie nr 16, ok. 1844 r.
Ogórki
- Cmenatrz wiejski
Przystawańce
- Piwnica murowana, w zagrodzie nr 15, ok. 1930 r.
Poluńce
- Cmentarz wojenny
- Cmentarz ewangelicki
Puńsk
- Kościół par. rzymskokatolickiej pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP, murowany, 1877-1881 r.
- Synagoga ze szkołą talmudyczną, ul. Mickiewicza 58, drewniana, pocz. XX w.
- Spichlerz k. Plebanii, drewniany z drugiej poł. XIX w.
- 2 kaplice grobowe
- Plebania
- Cmentarz parafialny
- Cmentarz rzymskokatolicki nad jeziorem
- Cmentarz żydowski
- Cmentarz ewangelicki
Smolany
- Zespół klasztorny Reformatorów
a) murowany kościół pod wezw. św. Izydora z ok. 1839 r.
b) murowany klasztor z ok. 1840 r.
c) murowana kaplica grobowa rodziny Hebermanów z 1846 r.
d) murowane ogrodzenie
2. Drewniany dom nr 7 z poł. XIX w.
3. Cmentarz parafialny
4. Cmentarz rzymskokatolicki
Sejwy
- Dwór z XIX w.
Szlinokiemie
- Cmentarz rzymskokatolicki
- Cmentarz wiejski
Trakiszki
- Drewniany dworzec kolejowy z ok. 1896 r.
Trompole
- Gliniano - murowana piwnica w zagrodzie nr 1 z 1935 r.
Widugiery
- Zagroda z 2 poł XIX w.
a) drewniana stodoła
b) drewniany spichlerz
2. Zagroda nr 1 z końca XIX w.
a) drewniany dom
b) drewniany spichlerz
3. Drewniany dom nr 14 z 2 poł. XIX w.
4. Drewniany dom nr 16 z końca XIX w.
5. Drewniany dom nr 24 z ok. 1909 r.
Wojtokiemie
- Drewniany dom nr 8 z 2 poł. XIX w.
Wołyńce
- Zagroda nr 6
a) drewniany dom z ok. 1877 r.
b) drewniany chlew z 3 ćw. XIX w.
c) murowana piwnica z końca XIX w.
2. Drewniany dom nr 23 z 2 poł. XIX w.
